BOQ คืออะไร? อ่านใบเสนอราคาผู้รับเหมาให้เป็น ก่อนเซ็นจ้างงานรื้อถอน ถมที่

การสร้างบ้าน ทำอาคาร หรือปรับปรุงพื้นที่ มักเริ่มต้นด้วยขั้นตอนสำคัญอย่าง งานรื้อถอน และงานถมที่ ทว่าหนึ่งในปัญหาคลาสสิกที่เจ้าของบ้านส่วนใหญ่มักพบเจอ คือความไม่ชัดเจนของราคาและรายการงานที่เสนอโดยผู้รับเหมา หลายคนเห็นเพียงตัวเลขยอดรวมในใบเสนอราคาแล้วตัดสินใจเซ็นสัญญาจ้างทันที จนนำไปสู่ปัญหาการทิ้งงาน งบบานปลาย หรือการคิดเงินเพิ่มในภายหลัง ดังนั้น การทำความเข้าใจเอกสารสำคัญที่เรียกว่า BOQ คือ เกราะป้องกันชั้นดีที่จะช่วยให้คุณอ่านใบเสนอราคาของผู้รับเหมาได้อย่างทะลุปรุโปร่ง และควบคุมงบประมาณได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด

BOQ ย่อมาจากอะไร ใช้ทำอะไรในงานรื้อถอน

ก่อนจะลงลึกถึงรายละเอียด เรามาทำความเข้าใจความหมายพื้นฐานกันก่อน คำว่า BOQ ย่อมาจาก Bill of Quantities หรือที่ภาษาช่างเรียกกันติดปากว่า "ใบแสดงรายการวัสดุและราคา" เอกสารฉบับนี้เป็นเอกสารแสดงรายการปริมาณงาน วัสดุ อุปกรณ์ ค่าแรง และราคาถัวเฉลี่ยต่อหน่วยที่ใช้ในงานก่อสร้างหรือรื้อถอนทั้งหมด

BOQ งานก่อใบเสนอราคาจึงเป็นเพียงหน้าหน้าของเอกสารสร้าง และงานรื้อถอน เอกสารนี้มีความสำคัญและถูกนำมาใช้เพื่อวัตถุประสงค์หลัก ดังต่อไปนี้

• แจกแจงรายการงานรื้อถอนอย่างเป็นระบบ: ช่วยระบุชัดเจนว่ามีโครงสร้างส่วนใดบ้างที่ต้องรื้อ เช่น โครงสร้างคอนกรีต เสา หลังคา ผนัง หรือการรื้อถอนระบบไฟฟ้า-ระบบประปา
• คำนวณปริมาณงานและขยะรื้อถอน: ช่วยประเมินปริมาณเศษวัสดุ ขยะคอนกรีต และจำนวนเที่ยวของรถบรรทุกที่ต้องใช้ในการขนย้ายออกจากพื้นที่อย่างแม่นยำ
• กำหนดราคาค่าแรงและค่าเครื่องจักรอย่างโปร่งใส: แยกแยะชัดเจนระหว่างค่าแรงคนงาน ค่าเช่าเครื่องจักรหนัก เช่น รถแบคโฮ รถสิบล้อ และค่าดำเนินการของผู้รับเหมา
• ใช้เป็นเกณฑ์เปรียบเทียบราคา: ช่วยให้เจ้าของบ้านสามารถนำ BOQ จากผู้รับเหมาหลายๆ เจ้ามาเปรียบเทียบกันในแต่ละรายการได้อย่างแม่นยำ โปร่งใส และเป็นธรรม
• ควบคุมงบประมาณไม่ให้บานปลาย: เป็นเอกสารอ้างอิงทางสัญญา หากมีการแก้ไขงานหรือเกิดงานเพิ่ม-ลดในอนาคต จะสามารถคิดราคาตามหน่วยที่ระบุไว้ใน BOQ ได้ทันทีโดยไม่ทะเลาะกัน

ทำ BOQ เองได้ไหม ถ้าไม่มีวิศวกร

เจ้าของบ้านสามารถทำ BOQ คร่าว ๆ เองได้ หากมีความเข้าใจในรายการงานและขอบเขตพื้นที่ เช่น สามารถรวบรวมขนาดพื้นที่ ตารางเมตรของผนังที่จะรื้อ หรือปริมาณคิวของดินที่ต้องการถม อย่างไรก็ตาม งานรื้อถอนและถมที่มีความซับซ้อนเชิงเทคนิคเฉพาะตัว ไม่ว่าจะเป็นเรื่องประเภทเครื่องจักร ค่าขนทิ้งขยะ หรือความยากง่ายในการเข้าถึงพื้นที่ คำแนะนำที่ดีที่สุด คือ ควรให้ผู้รับเหมาที่มีทีมงานและวิศวกรผู้เชี่ยวชาญเป็นผู้ประเมินราคาและจัดทำ BOQ ให้ เพราะจะมีความแม่นยำ ครอบคลุมความเสี่ยง และสะท้อนต้นทุนจริงในท้องตลาดได้ดีที่สุด

Blank BOQ คืออะไร ใช้ตอนไหน

อีกหนึ่งคำศัพท์ที่คนทำบ้านมักได้ยินบ่อย ๆ คือ Blank BOQ ซึ่งก็คือ แบบฟอร์ม BOQ ที่มีเฉพาะรายการงาน (Description) และปริมาณงาน (Quantity) แต่ละเว้นช่องราคาต่อหน่วยและราคารวมไว้ให้เป็นช่องว่าง

เจ้าของบ้านจะใช้ Blank BOQ ในขั้นตอนการประมูลงาน หรือขั้นตอนการคัดเลือกผู้รับเหมา โดยการส่ง Blank BOQ ฉบับเดียวกันนี้ไปให้ผู้รับเหมาหลาย ๆ เจ้ากรอกราคาแข่งกัน วิธีนี้จะช่วยให้เจ้าของบ้านสามารถเทียบราคาของแต่ละเจ้าได้อย่างถูกต้องตรงกันแบบ Apple-to-Apple เพราะผู้รับเหมาทุกเจ้าจะเสนอราคาบนฐานรายการงานและปริมาณงานเดียวกันทั้งหมด ทำให้เห็นส่วนต่างของค่าแรงและค่าวัสดุได้อย่างชัดเจน

ใบ BOQ กับใบเสนอราคา ต่างกันยังไง

ใบ BOQ และ ใบเสนอราคา (Quotation) ไม่ใช่เอกสารชนิดเดียวกัน เพราะในความเป็นจริงแล้ว BOQ คือ รายละเอียดเบื้องหลังของใบเสนอราคา

• ใบเสนอราคา (Quotation): เปรียบเสมือนใบสรุปผู้บริหาร มักมีเพียงหน้าเดียว ระบุเพียงหัวข้อใหญ่ ๆ เช่น "ค่ารื้อถอนบ้านพักอาศัย 2 ชั้น ยอดรวม 150,000 บาท" ซึ่งไม่เปิดเผยเบื้องลึกว่ายอดรวมนั้นประกอบด้วยค่าอะไรบ้าง
• ใบ BOQ (Bill of Quantities): คือ เอกสารแจกแจงรายชิ้นอย่างละเอียด แสดงให้เห็นว่าในยอดรวม 150,000 บาทนั้น ถอนค่าแรงเท่าไหร่ ค่าเครื่องจักรเท่าไหร่ ค่าขนขยะกี่เที่ยว และค่าดำเนินการกี่เปอร์เซ็นต์

ดังนั้น ใบเสนอราคาจึงเป็นเพียงหน้าปกของเอกสาร แต่ ใบ BOQ ของผู้รับเหมา คือโครงสร้างรากฐานที่ช่วยยืนยันว่าราคาในใบเสนอราคานั้นสมเหตุสมผลและสอดคล้องกับความเป็นจริงหรือไม่

ตัวอย่าง BOQ งานรื้อถอน/ถมที่ อ่านช่องไหนก่อน

การอ่านใบ BOQ ครั้งแรกอาจดูซับซ้อน แต่หากจับหลักได้จะพบว่าโครงสร้างตารางถูกออกแบบมาให้เข้าใจง่าย ดังตัวอย่างตาราง BOQ งานรื้อถอนและถมที่ด้านล่างนี้

สรุปการอ่านตาราง BOQ สำหรับเจ้าของบ้าน ควรเริ่มดูช่องไหนก่อน

1. เริ่มจากช่อง "รายการงาน" ก่อน: เช็กว่าครอบคลุมงานรื้อถอนหรือถมที่เราต้องการทั้งหมดหรือไม่ มีรายการไหนตกหล่นหรือแอบแฝงเข้ามาหรือไม่
2. ดูช่อง "ปริมาณ/หน่วย": ตรวจสอบว่าขนาดพื้นที่ ปริมาณคิว หรือจำนวนเที่ยว สมเหตุสมผลตามขนาดพื้นที่จริงหรือไม่
3. ตรวจสอบ "ราคาต่อหน่วย": เช็กทั้งค่าแรงและค่าวัสดุต่อหน่วยว่าสอดคล้องกับราคากลางในท้องตลาดหรือไม่
4. ตรวจสอบ "ยอดรวม": ดูผลรวมราคาทั้งหมด รวมถึงเปอร์เซ็นต์ค่าดำเนินการและกำไรของผู้รับเหมา ปกติอยู่ที่ประมาณ 10-15% ว่าอยู่ในเกณฑ์ที่รับได้หรือไม่

งานถมที่ คิดปริมาณดินยังไง

สำหรับงานถมที่ เจ้าของบ้านสามารถคิดปริมาณดินถมคร่าว ๆ ได้เองด้วยสูตรง่าย ๆ โดยไม่ต้องจบวิศวะ ดังนี้

• ปริมาณดินที่ต้องใช้ (ลูกบาศก์เมตร หรือ คิว) = พื้นที่ (ตารางเมตร) x ความสูงที่ต้องการถม (เมตร)

ตัวอย่างการคำนวณ: ต้องการถมที่ดินขนาด 100 ตารางวา (1 ตารางวา = 4 ตารางเมตร ดังนั้น พื้นที่ = 400 ตารางเมตร) โดยต้องการถมสูงขึ้นมาจากระดับเดิม 0.5 เมตร (50 เซนติเมตร)

• คำนวณ: 400 ตารางเมตร x 0.5 เมตร = 200 คิว

ข้อควรรู้สำหรับเจ้าของบ้าน: ดินเมื่อนำมาบดอัดจะมีการยุบตัวลงประมาณ 20-30% ดังนั้นในการทำ BOQ ผู้รับเหมามักจะเผื่อปริมาณดินบดอัดแน่นไว้ เช่น จาก 200 คิว อาจคิดเป็น 240-260 คิว ซึ่งถือเป็นเรื่องปกติทางเทคนิคทางด้านช่าง

จุดที่คนมักโดนบวกเผื่อใน BOQ

สิ่งที่ต้องระวังเป็นพิเศษเมื่ออ่านใบ BOQ คือ จุดที่ผู้รับเหมาอาจมีการบวกราคาเผื่อเกินความจำเป็น เช่น

• ปริมาณดินถมที่บวกเปอร์เซ็นต์การเผื่อยึดตัว/ยุบตัวสูงเกินจริง: เผื่อเกิน 30-40% ทั้งที่เป็นการถมปรับระดับดินธรรมดา
• ค่าขนขยะและเศษวัสดุคิดจำนวนเที่ยวเกินจริง: ประเมินปริมาณขยะและจำนวนเที่ยวรถสิบล้อสูงเกินกว่าขนาดอาคารจริง
• รายการงานซ้ำซ้อน: เช่น คิดค่าแรงรื้อถอนผนังแยกต่างหาก แล้วมาคิดค่าแรงรื้อโครงสร้างรวมซ้ำอีกรอบ
• ค่าแรงงานเสริมและค่าเปิดใช้เครื่องจักรขั้นต่ำ: คิดค่าขนย้ายเครื่องจักรซ้ำซ้อนทั้งที่อยู่ในพื้นที่ใกล้เคียงกัน

BOQ กับ ปร.4 ปร.5 ต่างกันตรงไหน

หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า แบบฟอร์ม ปร.4, ปร.5, ปร.6 เมื่อติดต่อกับหน่วยงานราชการหรือวิศวกร โดย ปร.4 และ ปร.5 เป็นแบบฟอร์มมาตรฐานของทางราชการ ที่ใช้คำนวณราคากลางสำหรับการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ ส่วน BOQ เป็นรูปแบบเอกสารที่ผู้รับเหมาและเอกชนนิยมใช้ ในการเสนอราคาจ้างงานเอกชนทั่วไป

เช็กลิสต์ก่อนเซ็นสัญญา BOQ

ก่อนที่จะเซ็นสัญญาจ้างงานรื้อถอนหรือถมที่ดิน ลองใช้เช็กลิสต์สั้น ๆ ต่อไปนี้ตรวจสอบใบ BOQ ของผู้รับเหมาเพื่อความมั่นใจ

• รายการงานครบถ้วนตามงานจริง: มีครบทั้งงานเคลียร์ริ่งพื้นที่ งานรื้อถอน งานขนย้ายขยะ และงานปรับระดับดิน ไม่ตกหล่น
• หน่วยนับสมเหตุสมผล: เช่น พื้นที่คิดเป็น ตร.ม., ดินถมคิดเป็น ลบ.ม. (คิว), ขยะคิดเป็น เที่ยว/คัน สอดคล้องกับมาตรฐาน
• ไม่มีรายการที่ดูเหมือนบวกเผื่อซ้ำซ้อน: ตรวจสอบว่าไม่มีการแยกงานย่อยมาคิดเงินซ้ำในงานหลัก หรือเผื่อปริมาณดิน/เที่ยวขยะเกินจริง
• ราคาต่อหน่วยอยู่ในเกณฑ์เหมาะสม: ลองเปรียบเทียบราคาค่าแรงและค่าวัสดุต่อหน่วยกับราคากลางในท้องตลาดเบื้องต้น
• เทียบกับ BOQ เจ้าอื่นแล้วหรือยัง: ได้ทำการเปรียบเทียบกับ BOQ ของผู้รับเหมาเจ้าอื่นอย่างน้อย 2-3 เจ้าเพื่อดูความแตกต่างของราคาและขอบเขตงาน

ขอ BOQ จากผู้รับเหมาได้ไหม ถ้าเขาไม่ยอมให้ ผิดปกติหรือเปล่า

เจ้าของบ้านสามารถ ขอ BOQ จากผู้รับเหมาได้เสมอ และถือเป็นเรื่องปกติอย่างยิ่ง ในการจ้างงานรื้อถอนหรือถมที่

หากผู้รับเหมาปฏิเสธที่จะให้ BOQ หรือเสนอเพียงใบเสนอราคาที่มีแต่ยอดรวมตัวเลขกลมๆ โดยไม่ยอมแจกแจงรายละเอียด นี่ถือเป็นสัญญาณเตือน (Red Flag) ที่ผิดปกติ เพราะผู้รับเหมาอาจมีการบวกกำไรไว้สูงเกินจริง หรือต้องการหมกเม็ดรายการงาน ซึ่งอาจนำไปสู่ปัญหาการเรียกร้องเงินเพิ่มภายหลังเมื่อเริ่มงานจริง

สำหรับบริษัทผู้รับเหมามืออาชีพที่มีมาตรฐาน เช่น บริษัทรื้อถอนชั้นนำอย่างปิยะมิตร การออก BOQ ที่โปร่งใสและแจกแจงรายละเอียดอย่างชัดเจนให้ลูกค้าดูก่อนเริ่มงานจริงถือเป็นขั้นตอนมาตรฐานเสมอ เพื่อสร้างความเชื่อมั่น ความชัดเจน และป้องกันข้อขัดแย้งเรื่องงบบานปลายได้อย่างเด็ดขาด

หากคุณกำลังวางแผนรื้อถอนอาคาร สามารถศึกษา ปัจจัยที่กำหนดราคางานรื้อถอน เพื่อทำความเข้าใจโครงสร้างต้นทุนเพิ่มเติม หรือเลือกใช้บริการจากผู้เชี่ยวชาญด้านงานรื้อถอน โดยตรงเพื่อความปลอดภัยและได้มาตรฐานสูงสุด

สรุป

การอ่าน BOQ ให้เป็น ไม่ใช่เรื่องของวิศวกรหรือผู้รับเหมาเท่านั้น แต่เป็นทักษะสำคัญที่เจ้าของบ้านทุกคนควรมี การเข้าใจโครงสร้าง BOQ ช่วยให้คุณสามารถตรวจสอบความถูกต้อง ต่อรองราคาได้อย่างมีเหตุผล และตัดสินใจเลือกผู้รับเหมาได้อย่างมั่นใจโดยไม่โดนเอาเปรียบ

หากคุณกำลังมองหาผู้รับเหมางานรื้อถอนหรือถมที่ดินที่ไว้ใจได้ ลองติดต่อขอ BOQ งานรื้อถอน/ถมที่จากปิยะมิตร ไปเปรียบเทียบดูก่อนตัดสินใจ เพื่อให้คุณมั่นใจว่าจะได้รับบริการที่ได้มาตรฐาน โปร่งใส และคุ้มค่าทุกบาททุกสตางค์

คำถามที่พบบ่อย (FAQs)

1. BOQ คืออะไร สรุปสั้น ๆ ให้เข้าใจง่าย

boq คืออะไร? BOQ (Bill of Quantities) คือ ใบแสดงรายการวัสดุ ปริมาณงาน ค่าแรง และราคาถัวเฉลี่ยต่อหน่วยทั้งหมดที่ใช้ในการทำงานก่อสร้างหรือรื้อถอน เป็นเอกสารแจกแจงรายละเอียดเบื้องหลังใบเสนอราคา เพื่อให้ทราบต้นทุนจริงและใช้ควบคุมงบประมาณไม่ให้บานปลาย

2. BOQ งานรื้อถอนบ้าน ต้องมีรายการอะไรบ้าง?

BOQ งานรื้อถอนบ้านที่ดีควรมีรายการสำคัญครบ 4 ส่วน คือ 1. งานเตรียมพื้นที่และป้องกันความปลอดภัย 2. งานรื้อถอนโครงสร้างและระบบต่าง ๆ 3. ค่าขนย้ายเศษวัสดุและขยะไปทิ้ง และ 4. ค่าแรงงาน เครื่องจักร พร้อมค่าดำเนินการอย่างชัดเจน

3. ไม่มี BOQ เซ็นสัญญาเลยได้ไหม เสี่ยงแค่ไหน?

การเซ็นสัญญาโดยไม่มี BOQ ถือว่ามีความเสี่ยงสูงมาก เพราะเจ้าของบ้านจะไม่ทราบรายละเอียดงานและต้นทุนที่แท้จริง อาจเปิดโอกาสให้ผู้รับเหมาลักไก่ใช้วัสดุด้อยคุณภาพ ละเลยขั้นตอนการทำงาน หรือคิดเงินเพิ่มภายหลังได้ง่ายเมื่อเกิดปัญหา

4. BOQ กับใบแจ้งหนี้ ใช้แทนกันได้ไหม?

ไม่สามารถใช้แทนกันได้ BOQ เป็นเอกสารประเมินราคาและแจกแจงรายการงานก่อนเริ่มงาน ใช้เป็นส่วนหนึ่งของสัญญาจ้าง ส่วนใบแจ้งหนี้ (Invoice) เป็นเอกสารเรียกเก็บเงินตามงวดงานที่ทำเสร็จแล้วตามข้อตกลงในสัญญา

5. เจอ BOQ ที่ราคาต่ำผิดปกติ ควรทำยังไง?

หากเจอ BOQ ราคาต่ำกว่าตลาดมาก อย่าเพิ่งรีบตัดสินใจ ควรตรวจสอบว่ามีการตัดรายการงานสำคัญออกไปหรือไม่ มีการหมกเม็ดไม่รวมค่าขนขยะหรือเปล่า หรือผู้รับเหมาใช้วิธีเสนอราคาต่ำเพื่อแย่งงาน แล้วค่อยมาขอปรับเพิ่มราคาภายหลัง