ผู้ควบคุมงานก่อสร้างคือใคร? ทำไมงานรื้อถอนต้องมีวิศวกรเซ็นกำกับ

ผู้ควบคุมงานก่อสร้าง คือ ผู้รับผิดชอบควบคุมดูแลการก่อสร้าง ดัดแปลง หรือรื้อถอนอาคารให้ตรงแบบและใบอนุญาต ตาม พ.ร.บ.ควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ซึ่งผูกความรับผิดชอบไว้กับตำแหน่งนี้โดยตรง หน้าที่ของผู้ควบคุมงานจึงไม่ใช่แค่เซ็นชื่อบนกระดาษ แต่ต้องลดความเสี่ยงในการทำงานให้ได้มากที่สุด โดยเฉพาะงานรื้อถอนที่โครงสร้างเสียสมดุลได้ทุกจังหวะ ปิยะมิตร กรุ๊ป สรุปหน้าที่ ความรับผิดชอบของแต่ละฝ่าย ไปจนถึงวิธีตรวจสอบวิศวกร เพื่อให้เจ้าของงานตัดสินใจจ้างได้อย่างมั่นใจ

หน้าที่ผู้ควบคุมงานตาม พ.ร.บ.ควบคุมอาคาร

หน้าที่ผู้ควบคุมงานที่เจ้าของงานควรรู้ มีดังนี้

• อำนวยการและควบคุมดูแลงาน (มาตรา 4): เข้าหน้างาน กำกับขั้นตอนและวิธีการทำงาน ไม่ใช่แค่ลงชื่อในเอกสาร
• ควบคุมให้งานตรงแบบ (มาตรา 31): ดูแลไม่ให้งานผิดไปจากแผนผัง แบบแปลน รายการประกอบแบบ และเงื่อนไขในใบอนุญาต
• ทักท้วงเป็นหนังสือเมื่อพบงานผิดแบบ (มาตรา 31): แจ้งเจ้าของอาคารและผู้รับเหมาเป็นลายลักษณ์อักษร ถ้าไม่ได้ทักท้วงไว้ กฎหมายจะถือว่าการทำผิดแบบนั้นเป็นการกระทำของผู้ควบคุมงาน

ผู้ควบคุมงานกับผู้รับเหมา ต่างกันอย่างไร

ผู้รับเหมา หรือตามกฎหมายเรียกว่า “ผู้ดำเนินการ” คือ ผู้ลงมือทำงาน คุมคนงานและเครื่องจักร ส่วนผู้ควบคุมงาน คือ ผู้ตรวจว่างานถูกต้องตามแบบและหลักวิศวกรรม พูดง่าย ๆ ผู้รับเหมา “ทำ” ผู้ควบคุมงาน “คุม”

เจ้าของงาน ผู้รับเหมา และผู้ควบคุมงาน ใครรับผิดชอบอะไรบ้าง?

ทั้ง 3 ฝ่ายมีหน้าที่แตกต่างกัน สรุปสั้น ๆ ดังนี้

ถ้าไม่มีผู้ควบคุมงานแล้วเกิดอุบัติเหตุ ใครต้องรับผิด

กรณีที่ไม่มีผู้ควบคุมงาน ภาระจะตกที่เจ้าของงานและผู้รับเหมา ตามมาตรา 71 พ.ร.บ.ควบคุมอาคาร การฝ่าฝืนเรื่องการขออนุญาตให้ถือว่าเป็นการกระทำของเจ้าของหรือผู้ดำเนินการ ส่วนทางแพ่ง ป.พ.พ. มาตรา 428 ให้ผู้ว่าจ้างร่วมรับผิดได้ถ้าผิดในการเลือกหาผู้รับจ้าง เช่น จ้างทีมที่ไม่มีวิศวกรมารื้ออาคารชิดบ้านเพื่อนบ้าน

เจ้าของบ้านควบคุมงานเองได้ไหม

ได้ มาตรา 29 ระบุว่าผู้ควบคุมงาน “จะเป็นบุคคลใดหรือเป็นเจ้าของอาคารก็ได้” เว้นแต่ต้องห้ามตามกฎหมายวิชาชีพ บ้านที่ไม่เข้าข่ายวิศวกรรมควบคุมหรือสถาปัตยกรรมควบคุมจึงคุมเองได้ แต่ต้องรับผิดตามมาตรา 31 เต็มตัว ส่วนการแจ้งตามมาตรา 39 ทวิ (การแจ้งเจ้าพนักงานท้องถิ่นแทนการยื่นขออนุญาต) ผู้ควบคุมงานต้องมีใบอนุญาตวิชาชีพเสมอ

คุณสมบัติผู้ควบคุมงานก่อสร้างตามกฎหมาย ต้องมีใบ ก.ว. หรือไม่?

ผู้ควบคุมงานก่อสร้างต้องมีใบ ก.ว. ถ้าอาคารเข้าเกณฑ์วิศวกรรมควบคุมสาขาโยธาข้อใดข้อหนึ่ง ตามกฎกระทรวงฯ พ.ศ. 2565

• ตั้งแต่ 3 ชั้นขึ้นไป
• มีชั้นใดสูงตั้งแต่ 4 เมตร
• ช่วงเสาตั้งแต่ 5 เมตร
• ส่วนยื่นตั้งแต่ 2 เมตร
• อาคารสาธารณะทุกขนาด

ใบอนุญาตมี 4 ระดับ คือ ภาคีวิศวกรพิเศษ ภาคีวิศวกร สามัญวิศวกร และวุฒิวิศวกร ซึ่งรับงานได้ต่างประเภทและขนาดกัน

ชื่อวิศวกรในใบ อ.1 กับคนคุมหน้างาน ต้องเป็นคนเดียวกันไหม

ควรเป็นคนเดียวกัน เพราะหลังได้ใบอนุญาตก่อสร้างอาคาร ดัดแปลงอาคาร หรือรื้อถอนอาคาร (ใบ อ.1) เจ้าของงานต้องแจ้งชื่อผู้ควบคุมงานต่อเจ้าพนักงานท้องถิ่น พร้อมหนังสือยินยอมที่ผู้ควบคุมงานลงนาม (แบบ น.4) ตามมาตรา 29 และคนที่แจ้งชื่อไว้คือผู้ต้องรับผิดตามมาตรา 31 ส่วนคนที่คุมงานจริงก็ถือเป็นผู้ควบคุมงานเช่นกัน การ "ยืมชื่อ" วิศวกรจึงไม่ช่วยให้ใครพ้นผิด ถ้าจะเปลี่ยนตัว ต้องแจ้งเป็นหนังสือและหยุดงานก่อนจนกว่าจะแจ้งชื่อคนใหม่ (มาตรา 30)

ค่าจ้างผู้ควบคุมงานก่อสร้างประมาณเท่าไหร่

ค่าจ้างผู้ควบคุมงานไม่มีอัตราตายตัว ขึ้นอยู่กับขนาดโครงสร้าง ระยะเวลา และความถี่ในการเข้าหน้างาน ควรเทียบราคา 2-3 ราย ระบุจำนวนครั้งที่เข้าหน้างานในสัญญา และถามบริษัทรื้อถอนว่ารวมวิศวกรไว้ในราคาหรือไม่

ทำไมงานรื้อถอนต้องมีวิศวกรควบคุมงาน?

สาเหตุที่ต้องมีวิศวกรคุมงาน เพราะการรื้อถอนทำให้โครงสร้างเสียสมดุลทีละส่วน หากรื้อผิดลำดับหรือไม่ค้ำยันจุดที่รับน้ำหนัก อาคารอาจพังผิดทิศทางและกระทบคนงานหรือบ้านข้างเคียงได้

งานรื้อถอนแบบไหนที่กฎหมายบังคับให้มีวิศวกร

มาตรา 22 กำหนดให้ขออนุญาตหรือแจ้งก่อนรื้อถอน กรณีที่อาคารสูงเกิน 15 เมตร ที่ห่างจากอาคารอื่นหรือที่สาธารณะน้อยกว่าความสูงอาคาร และอาคารที่ห่างจากอาคารอื่นหรือที่สาธารณะน้อยกว่า 2 เมตร ถ้าใช้วิธีแจ้งตามมาตรา 39 ทวิ ผู้ควบคุมงานต้องมีใบอนุญาตวิชาชีพ และถ้าอาคารที่จะรื้อเข้าข่ายวิศวกรรมควบคุม การยื่นขออนุญาตต้องแนบหนังสือรับรองของวิศวกรผู้ออกแบบ ซึ่งระบุขั้นตอน วิธีการ และสิ่งป้องกันวัสดุร่วงหล่นในการรื้อถอน

สิ่งที่วิศวกรต้องควบคุมในงานรื้อถอน

• ค้ำยัน: ประเมินส่วนที่ต้องค้ำชั่วคราวก่อนตัดหรือทุบ
• ลำดับการรื้อ: ให้โครงสร้างรับน้ำหนักได้ทุกขั้น
• พื้นที่ข้างเคียง: กำหนดทิศทางที่ล้ม กันพื้นที่ และคุมฝุ่นไม่ให้กระทบเพื่อนบ้านหรือถนน

บริษัทรื้อถอนที่มีวิศวกรประจำ ต่างจากทีมรับเหมาทั่วไปอย่างไร

ต่างกันที่วิศวกรอยู่ในงานตั้งแต่ต้นจนจบ ไม่ได้มาเซ็นแค่ตอนยื่นเอกสาร

• ก่อนเริ่มงาน: สำรวจโครงสร้างและพื้นที่รอบข้าง แล้ววางแผนลำดับการรื้อและจุดค้ำยัน
• ระหว่างรื้อ: คุมหน้างานจริง และปรับแผนได้ทันทีเมื่อเจอโครงสร้างที่ไม่ตรงกับแบบเดิม
• ความรับผิดชอบ: มีผู้ลงชื่อรับผิดชอบที่ตรวจสอบได้ และทักท้วงเป็นหนังสือเมื่อพบการทำงานผิดแบบ

ส่วนทีมรับเหมาที่ไม่มีวิศวกรประจำ มักต้องจ้างวิศวกรภายนอกมาเซ็นเอกสาร ซึ่งอาจไม่ได้เข้าหน้างานสม่ำเสมอ

ตรวจสอบใบอนุญาตวิศวกรกับสภาวิศวกรก่อนจ้างงาน ทำอย่างไร?

เจ้าของงานตรวจสอบใบอนุญาตของวิศวกรได้เอง ผ่านระบบออนไลน์ของสภาวิศวกร ซึ่งเป็นหน่วยงานที่ออกใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุม ใช้เวลาไม่กี่นาที และควรทำก่อนเซ็นสัญญาทุกครั้ง โดยมีขั้นตอนดังนี้

1. ขอชื่อ-นามสกุลของวิศวกรที่จะเป็นผู้ควบคุมงานจากผู้รับเหมา
2. เข้าระบบตรวจสอบใบอนุญาตของสภาวิศวกรที่ service.coe.or.th/verify_license แล้วค้นด้วยชื่อ-นามสกุล
3. ตรวจว่าใบอนุญาตยังมีผล สาขาตรงกับงาน (งานโครงสร้างอาคารคือสาขาโยธา) และระดับใบอนุญาตครอบคลุมขนาดงาน
4. ถ้าว่าจ้างในนามบริษัท ให้ตรวจใบอนุญาตนิติบุคคลในระบบของสภาวิศวกรด้วย
5. ขอดูแบบ น.4 ที่วิศวกรลงนามยินยอมเป็นผู้ควบคุมงาน

สรุป

ผู้ควบคุมงานก่อสร้างไม่ใช่แค่ชื่อในเอกสาร แต่เป็นคนที่กฎหมายผูกความรับผิดไว้กับความถูกต้องของงาน ก่อนจ้างงานใด ๆ เจ้าของงานควรรู้ว่าใครทำหน้าที่อะไรระหว่างตัวเอง ผู้รับเหมา และผู้ควบคุมงาน ตรวจว่างานเข้าข่ายวิศวกรรมควบคุมหรือไม่ และตรวจใบอนุญาตวิศวกรกับสภาวิศวกรทุกครั้ง โดยเฉพาะงานรื้อถอนอาคารที่ความผิดพลาดเพียงจุดเดียวอาจกระทบถึงบ้านข้างเคียง ปิยะมิตร กรุ๊ป จึงให้วิศวกรเซ็นกำกับและควบคุมหน้างานในทุกโครงการ ตั้งแต่ประเมินอาคารจนถึงเก็บกวาดพื้นที่

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

1. ผู้ควบคุมงานลาออกกลางคัน ต้องหยุดงานก่อสร้างหรือรื้อถอนไหม?

ต้องหยุด มาตรา 30 กำหนดให้ผู้ได้รับใบอนุญาตระงับการดำเนินการไว้ก่อน จนกว่าจะมีหนังสือแจ้งชื่อผู้ควบคุมงานคนใหม่ต่อเจ้าพนักงานท้องถิ่น ถ้าเดินงานต่อระหว่างนั้น จะไม่มีใครรับผิดชอบความถูกต้องของงาน จึงเสี่ยงทั้งด้านกฎหมายและความปลอดภัย

2. ถ้าผู้รับเหมาทำผิดแบบ ผู้ควบคุมงานต้องรับผิดด้วยไหม?

โดยหลักต้องรับผิด มาตรา 31 ให้ถือว่างานที่ผิดไปจากแบบเป็นการกระทำของผู้ควบคุมงาน เว้นแต่พิสูจน์ได้ว่าเป็นการกระทำของผู้อื่น และได้มีหนังสือทักท้วงถึงเจ้าของอาคารและผู้ดำเนินการแล้ว ผู้ควบคุมงานที่ดีจึงบันทึกทุกการทักท้วงไว้เป็นลายลักษณ์อักษร

3. บ้าน 2 ชั้นทั่วไป ต้องใช้วิศวกรที่มีใบ ก.ว. คุมงานไหม?

ขึ้นอยู่กับโครงสร้าง แม้บ้านจะไม่ถึง 3 ชั้น แต่ถ้ามีช่วงเสาตั้งแต่ 5 เมตร มีชั้นใดสูงตั้งแต่ 4 เมตร หรือมีส่วนยื่นตั้งแต่ 2 เมตร ก็เข้าข่ายวิศวกรรมควบคุมตามกฎกระทรวงปี 2565 และต้องใช้วิศวกรที่มีใบอนุญาต ถ้าไม่เข้าเกณฑ์ใดเลย เจ้าของบ้านคุมงานเองได้

4. แบบ น.4 คืออะไร?

แบบ น.4 คือ หนังสือแสดงความยินยอมของผู้ควบคุมงานตามมาตรา 29 ซึ่งต้องยื่นพร้อมหนังสือแจ้งชื่อผู้ควบคุมงาน วันเริ่มต้น และวันสิ้นสุดงาน เอกสารนี้เป็นหลักฐานว่าผู้ควบคุมงานรับรู้และยอมรับหน้าที่แล้ว เจ้าของงานจึงควรขอดูสำเนาก่อนเริ่มงานทุกครั้ง

5. ตรวจสอบใบอนุญาตของบริษัทวิศวกรรมได้ที่ไหน?

สภาวิศวกรมีระบบตรวจสอบใบอนุญาตนิติบุคคลแยกจากของวิศวกรรายบุคคล อยู่ในเว็บไซต์ service.coe.or.th ควรตรวจทั้งใบอนุญาตบริษัทและวิศวกรที่จะเข้าหน้างานจริง เพราะการที่บริษัทมีใบอนุญาต ไม่ได้รับประกันว่าคนที่ส่งมาคุมงานจะมีใบอนุญาตด้วย

อ้างอิง

1. พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2558. สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์. https://download.asa.or.th/03media/04law/cba/cba22-upd60.pdf
2. สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา. (2529). บันทึก เรื่องเสร็จที่ 482/2529. https://comment.ocs.go.th/main/download/dlf/pdf/%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B9%87%E0%B8%88%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%20%E0%B9%94%E0%B9%98%E0%B9%92-%E0%B9%92%E0%B9%95%E0%B9%92%E0%B9%99
3. ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 428. https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-428/
4. โยธาไทย. (2569, 7 มกราคม). ถอดรหัส "อาคาร" ที่เข้าข่ายงานวิศวกรรมควบคุม อ้างอิงกฎกระทรวง พ.ศ. 2565. https://yotathai.com/yotanews/7-1-69-2
5. โยธาไทย. (2565, 25 พฤษภาคม). แบบฟอร์มเอกสาร การควบคุมและตรวจสอบอาคาร สำหรับติดต่อราชการ. https://www.yotathai.com/yotanews/forms-building-control
6. เทศบาลตำบลพะตง. (2558). คู่มือสำหรับประชาชน: การขออนุญาตรื้อถอนอาคาร ตามมาตรา 22. https://infocenter.oic.go.th/FILEWEB/CABINFOCENTER38/DRAWER084/GENERAL/DATA0000/00000116.PDF